Καρκίνος | πρόληψη ή θεραπεία;
Καρκίνος

Καρκίνος | πρόληψη ή θεραπεία;

Για πενήντα τουλάχιστον χρόνια η φαρμακευτική βιομηχανία εστίασε την προσοχή της στη θεραπεία του καρκίνου αναπτύσσοντας μία εκτεταμένη σειρά φαρμάκων.

Παρ’ ότι τα φάρμακα αυτά βελτίωσαν αισθητά την αντιμετώπιση του καρκίνου παρέχοντας την ελπίδα ιάσεως σε ένα σημαντικό ποσοστό ασθενών, είναι ήδη σαφές ότι ο καρκίνος δύσκολα θα νικηθεί με την υπάρχουσα προσέγγιση.

Την τελευταία δεκαετία υπάρχει μία σαφής στροφή στην ανάπτυξη φαρμάκων που αντί να θεραπεύσουν, προλαμβάνουν τον καρκίνο.

Επειδή κατά κανόνα η πρόληψη του καρκίνου, όπως και άλλων νόσων, απαιτεί τη μακροχρόνιο χορήγηση του φαρμάκου (συνήθως διά βίου), η οικονομική σημασία αυτών των φαρμάκων είναι προφανής και έχει δραστηριοποιήσει τα ερευνητικά εργαστήρια ακόμα και των μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών.

Το πλέον εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η ανάπτυξη των αναστολέων COX-2 από εταιρείες κολοσσούς όπως Merck και η Pfizer. Παρ’ ότι τα φάρμακα αυτά απετέλεσαν σε μεγάλο βαθμό μία ιατρική και επιχειρηματική αποτυχία, που έφθασε στα όρια της καταστροφής, η κεντρική ιδέα ότι ο καρκίνος μπορεί να προληφθεί με τη χρήση φαρμακευτικών ουσιών, είναι πλέον αποδεκτή.

Μία πληθώρα βιοτεχνολογικών εταιρειών (start–up biotech) και ερευνητικών εργαστηρίων προσπαθούν να αναπτύξουν καινοτόμα φάρμακα για την πρόληψη του καρκίνου. Χρησιμοποιώντας μαζικές μεθόδους, όπως συνδυαστική χημεία (combinational chemistry) σε συνάρτηση με επίσης μαζικές μεθόδους ελέγχου της βιολογικής δράσης, οι εταιρείες αυτές εξετάζουν πλήθος φυσικών και φαρμακευτικών ουσιών.

Για παράδειγμα, μία ουσία που ευρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος πολλών εταιρειών είναι η ρεσβερατρόλη που απομονώθηκε από τα σταφύλια (το κόκκινο κρασί έχει διπλάσια περιεκτικότητα ρεσβερατρόλης από το άσπρο και γι’ αυτό ίσως πολλοί το προτιμούν). Η ρεσβερατρόλη, μία αντιπροσωπευτική πολυφαινόλη, έχει, σε προκλινικές δοκιμές, ισχυρή προληπτική δράση για διάφορες μορφές καρκίνου. Πολλά παράγωγα της ρεσβερατρόλης έχουν ήδη συντεθεί και βρίσκονται σε προκλινικές μελέτες.

Ένα άλλο εντυπωσιακό παράδειγμα αποτελεί η περίπου οβιδιακή μεταμόρφωση της ασπιρίνης. 

Όπως είναι γνωστό, η πρόδρομη ουσία της ασπιρίνης απομονώθηκε από τον Άγγλο κληρικό Edward Stone το 1763 από το φλοιό της ιτιάς.

Το ακετυλοσαλυκιλικό οξύ είναι ήδη το ευρύτερα χρησιμοποιούμενο φάρμακο στον κόσμο. Μετά την αρχική της χρήση ως αντιφλεγμονώδους και αναλγητικού, οι επιστήμονες διαπίστωσαν με έκπληξη πολλές άλλες ευεργετικές δράσεις της ασπιρίνης. Προς το παρόν, η ασπιρίνη χρησιμοποιείται ευρέως για την πρόληψη καρδιαγγειακών παθήσεων.

Είναι πλέον αποδεδειγμένο ότι η ασπιρίνη προλαμβάνει τον καρκίνο του παχέος εντέρου και ενδεχομένως πολλούς άλλους καρκίνους. Σαν να μην έφθαναν αυτά τα αποτελέσματά της, η ασπιρίνη φαίνεται ότι προλαμβάνει μία άλλη μάστιγα της εποχής μας την νόσο του Alzheimer

Η σύγχρονη φαρμακολογική έρευνα προσπαθεί να υπερπηδήσει τα δύο κύρια μειονεκτήματά της ασπιρίνης, την περιορισμένη δραστικότητά της και τις παρενέργειες της που ενίοτε αποβαίνουν θανατηφόρες. Τρείς τουλάχιστον εταιρείες στις ΗΠΑ και την Ευρώπη αναπτύσσουν βελτιωμένες μορφές ασπιρίνης με φαρμακολογικό προφίλ που να ικανοποιεί τις παραμέτρους μακροχρόνιου χορήγησης για την πρόληψη του καρκίνου και της νόσου Alzheimer.

Η εντυπωσιακή στροφή του επενδυτικού ενδιαφέροντος σε ένα από τους πλέον ενεργούς τομείς της φαρμακοβιομηχανίας δεν είναι τυχαία. Αντανακλά το πρόσφατο ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητος που διαπίστωσε, έστω και με κάποια καθυστέρηση, αυτό που υπαγόρευε η σοφία του αποφθέγματος του Βενιαμίν Φράνκλιν «Ένα γραμμάριο πρόληψης είναι καλύτερο από ένα κιλό θεραπείας». 

Το μέλλον φαίνεται να ανατέλλει λαμπρό τόσο για την ανθρωπότητα, που θα πρέπει να ελπίζει βάσιμα ότι ο καρκίνος μπορεί να προληφθεί, όσο και για τους διορατικούς επιχειρηματίες που θα επενδύσουν στο σωστό άλογο που εμφανίζεται στη στροφή.

Βίλλυ-Κοζώνη

Μετεκπαιδευθείσα εις ΗΠΑ (Fulbright Scholar, Department of Cancer Prevention, SUNY at Stony Brook, NY, Rockefeller University, N.Υ, New York Hospital – Cornell University Medical College, N.Y)